“Waarom moeten we dit eigenlijk leren?”

Of dat je met een lokaal vol leerlingen zit die met van alles bezig zijn, behalve datgene wat jij voor ogen had in jouw les?

Eerlijk is eerlijk, op zulke momenten is het lastig om je eigen enthousiasme te bewaren en gemotiveerd les te geven. Maar stel je eens het tegenovergestelde voor: een klas vol leerlingen die nieuwsgierig zijn, vragen stellen en met energie aan de slag gaan. Een klas waarin het voelt dat jullie samen aan het werk zijn. Klinkt goed, toch?

De motivatie van leerlingen is niet iets waar je omheen kan; het is de sleutel tot succes én welbevinden in de les. Gemotiveerde leerlingen doen actief mee, zijn niet bang om fouten te maken en groeien van de uitdagingen die je ze biedt.

Maar hoe zorg je ervoor dat jouw leerlingen ‘de wil’ ervaren om te leren?

In ons boek Motiverend lesgeven. Hoe? Zo! lees je over 14 elementen die we selecteerden en onderverdeelden in drie opeenvolgende en samenhangende fases van je les;

• de kop (inleiding)
• de romp (kern)
• de staart (afronding).

Voor de keuze en inhoud van de elementen hebben we ons laten inspireren en informeren door:

• onderzoek naar de effectiviteit van docenten,
• inzichten over didactisch en pedagogisch docentgedrag vanuit verschillende wetenschapsvelden, zoals de sociale psychologie, de cognitieve psychologie, de ontwikkelingspsychologie en natuurlijk de motivatiepsychologie,
• wetenschappelijk onderzoek naar en inzichten over zelfregulerend leren en zelfsturing,
• onze jarenlange praktijkervaring in het onderwijs.

We zijn tot deze 14 elementen gekomen, omdat het volgens ons momenten in je les zijn waarop jij het initiatief neemt om, pedagogisch en didactisch, het leerproces van je leerlingen te voeden en te begeleiden. Het zijn momenten waarop jij condities creëert voor je leerlingen zodat zij hun vakkennis en vaardigheden opbouwen én verantwoordelijkheid nemen voor het sturen van hun eigen leerproces.

De elementen kunnen je helpen om inzicht te krijgen in waar voor jou de hefboom zit om je les (nóg) motiverender te maken.

Oefening baart kunst

Omdat je gedrag veranderbaar en te ontwikkelen is, kan je lesgeefstijl evolueren over de tijd heen. Zo blijkt uit interventieonderzoek dat docenten via training (in het kader van professionele ontwikkeling) kunnen leren om zich een meer behoefteondersteunende aanpak aan te meten.

Niet alleen vinden docenten zelf dat ze er door training beter in slagen om tegemoet te komen aan de ABC-behoeften van hun leerlingen. Hun leerlingen merken dit ook op. Leerlingen van docenten die de training volgden, laten meer autonome studiemotivatie, meer betrokkenheid, meer prosociaal gedrag en betere schoolresultaten zien, in vergelijking met leerlingen van docenten die de training niet volgden. Deze gunstige effecten houden stand tot zelfs één jaar nadat de training heeft plaatsgevonden.

Ervaar je bij jezelf de wil om samen met je collega’s (nog) motiverender les te geven?

Onze inspiratiesessies vormen een uitstekende aftrap voor een leergang (meerdere dag(del)en) of begeleidingstraject om samen een duurzame impact te realiseren.

Het ontwerpen van motiverend onderwijs is de basis voor een leeromgeving waarin leerlingen zich gehoord, gesteund en uitgedaagd voelen. Het onderwijsontwerp zorgt daardoor dat er een fundament is om de psychologische basisbehoeften (autonomie, verbondenheid en competentie) te ondersteunen Of het nu gaat om het curriculum, een leerlijn, een lessenserie of een individuele les, een goed ontwerp speelt een cruciale rol in het motiveren van studenten. Maar waarom is dat zo belangrijk?

Het motiverende evenwicht tussen structuur en autonomie-ondersteuning
Een effectief onderwijsontwerp combineert structuur met autonomie-ondersteuning. Structuur biedt houvast: duidelijke doelen, overzichtelijke stappen en heldere verwachtingen die zorgen ervoor dat leerlingen weten waar ze aan toe zijn. Denk bijvoorbeeld aan een overzichtelijk plaatje van de gehele opleiding of de periodeplanning van een vak of leerlijn. Dit geeft vertrouwen en schept een veilige basis om te leren. Tegelijkertijd is autonomie-ondersteuning onmisbaar. Het geeft leerlingen de ruimte om eigen keuzes te maken, nieuwsgierigheid te tonen en verantwoordelijkheid te nemen voor hun leerproces. Het streven naar evenwicht tussen structuur en autonomie-ondersteuning is de uitdaging van een goed ontwerp waarbij als dat is gelukt leerlingen autonome motivatie ervaren.

Structuur en autonomie-ondersteuning op alle niveaus

• Curriculum: Een motiverend curriculum is meer dan een verzameling vakken. Het biedt een samenhangend geheel dat aansluit bij de behoeften en interesses van leerlingen. Een motiverend curriculum is overzichtelijk en sterk door zijn eenvoud daarnaast kan je als leerling, soms direct of later keuzes maken. Denk aan keuzevakken, keuzedelen, uitstroomprofielen etc.
• Leerlijn: Binnen een leerlijn is het belangrijk om een logische opbouw te creëren, waarin leerlingen successen kunnen boeken en zich gesteund voelen in hun ontwikkeling.
• Lessenserie: Een goed ontworpen lessenserie zorgt voor een mix van variatie en herhaling, zodat leerlingen betrokken blijven en belangrijke concepten kunnen aanleren, oefenen en verankeren.
• Lesniveau: De individuele les past logischerwijs in de lessenserie, die weer in de leerlijn past en tot slot onderdeel is van het curriculum. Een les die zowel structuur biedt als ruimte laat voor eigen inbreng, geeft leerlingen de kans om eigenaarschap over hun leren te ervaren.

Onze ambitie is om docenten de ondersteuning te bieden zodat de leerlingen het onderwijs(ontwerp) ervaren als inspirerend en motiverend en hen uitnodigt om in beweging te komen. Daarbij passen we onze kennis over formatief handelen, programmatisch toetsen, zelfregulerend leren en het 4C/ID-model toe.

Wij verzorgen trainingen aan docenten om motiverende leerlijnen en/of lessenseries te ontwerpen. We bieden in de trainingen structuur door handvatten te bieden en inzichten te geven. Autonomie-ondersteuning bieden we door concreet aan de slag te gaan met een eigen authentieke lessenserie en deze naar eigen inzicht te verbeteren.

We begeleiden teams in het (her)ontwerpen van opleidingen. Dit doen we bij voorkeur door de procesbegeleiding op ons te nemen en onderdeel te zijn van een kleine projectgroep die het (her)ontwerpproces structureert. Een motiverend (her)ontwerpproces kenmerkt zich doordat het team actief betrokken is bij de stappen die worden gezet waardoor eigenaarschap en energie ontstaat bij het werken aan ‘nieuw’ onderwijs.

Leidinggeven in een context waar de druk om te presteren hoog is, kan behoorlijk uitdagend zijn.

Hoe waak je ervoor dat je collega’s met energie en plezier hun werk kunnen doen, zich continu willen blijven ontwikkelen en een actieve bijdrage blijven leveren aan de ontwikkeling van jullie leerlingen?

Niet alle leraren lopen warm voor veranderingen en waar de ene leraar graag wil dat je meer ondersteuning biedt, wil de andere liever met rust gelaten worden omdat het druk en stress oplevert.

Om de kwaliteit van de motivatie van je collega’s hoog (autonome motivatie) te houden, zetten we maximaal in op het versterken van jouw leiderschapskwaliteiten.

Autonoom gemotiveerde leraren (Baard, Deci & Ryan, 2004; Van den Broeck, Vansteenkiste, De Witte, Soenens & Lens, 2010, Gagné et al., 2015, Aelterman, Vansteenkiste et al., 2019) blijken namelijk:

• sneller initiatief te nemen
• makkelijker samen te werken
• zich meer en beter in te kunnen leven in het standpunt van leerlingen
• beter hulp te kunnen bieden die is afgestemd op het ontwikkelingsniveau van leerlingen
• problemen makkelijker het hoofd te bieden
• veerkrachtiger te zijn

Tijdens onze begeleidingstrajecten en trainingen maken we gebruik van de ketting van motivatie en het leiderschapskompas van Impetus Academy, een spin-off van de Universiteit Gent.

Het kompas brengt de variëteit aan (de)motiverende leiderschapsstijlen in kaart en helpt om gebeurtenissen in je team te analyseren en te verklaren. Daarnaast reikt het je concrete en praktische bouwstenen aan, waarvan de motiverende impact wetenschappelijk is aangetoond

Vanuit onze jarenlange praktijkervaring en wetenschappelijke kennis ondersteunen wij onderwijsteams onder andere bij:

• Het als collectief verbeteren van het pedagogisch en didactisch handelen van het gehele team in de klas (Zie expertise lesgeven)
• Het (her)ontwerpen van een les, lessenserie, module(s) of curriculum tot een samenhangend, kennisrijk en betekenisvol geheel (Zie expertise onderwijsontwerp)
• De rol van de leidinggevende en hoe die het samenwerken binnen het team kan versterken (Zie expertise leidinggeven)

We zien hierbij dat prettig en succesvol samenwerken het mogelijk maakt om ideeën te delen, van elkaar te leren en successen te vieren. Dit komt vervolgens de kwaliteit van het onderwijs en het welzijn van alle betrokkenen ten goede. Wanneer de drie psychologische basisbehoeften tijdens het samenwerken in balans worden ondersteund:

• Neemt de kwaliteit van motivatie toe en voelt men zich gestimuleerd om bij te dragen aan het groepsdoel;
• Verbeteren de prestaties van het team omdat mensen zich meer betrokken en productiever (zijn gaan) voelen;

• Ervaren individuen meer voldoening en een hoger welzijn, wat leidt tot duurzamere samenwerkingsrelaties.

Hieronder staan enkele meesterwerken waarin we beschrijven hoe we de samenwerking binnen teams hebben versterkt.

Wil je weten wat wij voor jouw team kunnen beteken?

Onze ambitie is om docenten de ondersteuning te bieden zodat de leerlingen hun onderwijs ervaren als inspirerend en motiverend en hen uitnodigt om in beweging te komen.

Dit doen we onder andere in de vorm van inspiratie via een keynote, workshop of studiedag. Hierbij belichten we onder andere hoe motivatie en samenwerken zich tot elkaar verhouden en de sleutel kunnen zijn tot een succesvol leerproces en beter welbevinden van zowel leerlingen als docenten. Deze sessies zijn ideaal om de beweging richting motiverend onderwijs in gang te zetten.

Wil je verder professionaliseren en duurzaam werken aan een motiverende onderwijsaanpak? Onze inspiratiesessies vormen een uitstekende aftrap voor een training (meerdere dag(del)en) waarbij samenwerken dient als voertuig om gezamenlijk tot de basis te komen van een prettig en succesvol leer- en werkklimaat. Vanuit een duidelijke structuur, gepaste hulp en ruimte voor autonomie-ondersteuning creëren we samen een fundament waar duurzaam op voortgebouwd kan worden.

Een meer duurzame aanpak is door over een langere periode als team een gezamenlijke focus te hebben en daar met elkaar doelgericht aan te werken. Tijdens onze begeleidingstrajecten nemen we bijvoorbeeld de procesbegeleiding op ons en vormen tezamen met en afvaardiging van het team een kleine projectgroep die het leer- en samenwerkingsproces structureert. Zo werken we tezamen met (een afvaardiging van) het team om samen een concreet plan dat direct toepasbaar is te creëren. Motiverende samenwerking in een team kenmerkt zich immers door actieve betrokkenheid waaruit een gevoel van eigenaarschap en energie ontstaat om samen werk te maken van motiverend onderwijs.