Geweldloosheid van de docent

Geweldloosheid van de docent



Vandaag, 2 oktober, is de Internationale Dag van de Geweldloosheid (sinds 27 juni 2007 op initiatief van de VN). Deze dag is niet zomaar gekozen. Het is de geboorte dag van Mahatma Gandhi. De man die een beweging in gang wist te zetten waarbij duurzame vrede werd nagestreefd. Deze beweging zorgde ervoor dat India onafhankelijk werd van zijn Britse overheerser.

Onbereikbaar ideaal?

Geweldloosheid klinkt als een onbereikbaar ideaal. Is de wereld ooit geweldloos geweest? Velen kunnen slechts dromen van een leven zonder geweld. We zien en lezen dagelijks de voorbeelden via media.

Vandaag, met de aandacht voor deze Internationale Dag van de Geweldloosheid, worden we opgeroepen tolerant te zijn en respect te hebben voor diversiteit. We worden opgeroepen tot een cultuur van vrede.

Mahatma Gandhi geloofde in een dergelijke cultuur. Hierbij maakte hij onderscheid tussen geweldloosheid en geweldvrijheid. Geweldloosheid was volgens hem de houding van mensen die (bijv. wegens hun zwakkere positie of uit tactische overwegingen) afzien van de inzet van geweld. Geweldvrijheid legde hij uit als de houding van iemand die bewust en vrijwillig afziet van alle geweld in gedachten, woorden en daden, ook wanneer er een concreet vooruitzicht is tot een ‘succesvol’ gebruik van geweld. Want ook al lijkt geweld succesvol te zijn, het is slechts ijdele hoop dat het inzetten van geweld lijdt tot duurzame gedragsverandering. Ook de strengste controle of de hardste straffen leiden doorgaans tot een illusie van vrede en veiligheid.

In de klas

Zo ook in de klas. Welke straffen je ook bedenkt, hoe controlerend je houding ook is, een veilig leerklimaat bereik je er niet mee. Bij controlerend lesgeven heeft de docent doorgaans een eigen agenda voor ogen. Deze docent neemt niet het perspectief van de leerlingen in en oefent druk uit om voor elkaar te krijgen dat leerlingen doen wat hij wil. Dit gaat vaak gepaard met dwingende taal. Hierdoor raken leerlingen extrinsiek gemotiveerd of zullen een interne verplichting ervaren. Hoewel deze stijl van lesgeven in eerste instantie er wel toe kan leiden dat de leerlingen aan de slag gaan, zorgt dit (uiteindelijk) vooral voor een gevoel van moeten en hierdoor voor een oppervlakkige(r) verwerking van de lesmaterialen. Daarnaast is het grote nadeel van deze stijl dat het een negatief effect heeft op de kwaliteit van de motivatie van leerlingen.

Ga jij ervan uit dat elke leerling gemotiveerd is om het goed te doen op school?

Om te komen tot een veilig leerklimaat kun je, net als Gandhi, vertrouwen hebben in het goede. Bijvoorbeeld door te vertrouwen op ieders wil om te leren. Door erop te vertrouwen dat iedereen gemotiveerd of te motiveren is. Door dat vertrouwen uit te spreken en uit te stralen. Parkeer je (negatieve) vooroordelen en heb van elke leerling hoge verwachtingen. Met behulp van een duidelijke structuur waarbij de docent helder is in zijn verwachtingen en regels, consistent is en ondersteuning aanbiedt, wordt hij als betrouwbaar en evenwichtig ervaren. Hierdoor krijgt de leerling vertrouwen en ervaart hij ondersteuning en veiligheid.

Geweldloosheid is geen utopie. Het is een bereikbaar ideaal dat binnen handbereik ligt van iedereen. Gisteren net zoveel als vandaag en vandaag evenveel als morgen.

“Be the change you wish to see in the world”

-Mahatma Gandhi-